حق به صلح مبنای حق توسعه

دغدغه ی اصلی وهمیشگی بشر درزندگی اجتماعی دوران معاصر ، دستیابی به صلح پایدار و ریشه كن كردن عواملی است كه صلح و امنیت را به خطر می اندازد ، درتاریخ بشریت متفكران واندیشمندان زیادی مسئله صلح و تمدن و تأمین آن را مورد مطالعه قرارداده اند اما همواره این گروه در اقلیت بوده اند . اما جنگ جهانی دوم تحولی عظیم در توجه به اهمیت صلح و امنیت در جهان ایجاد کرد و آن را در مرکز توجه بشریت قرار داد ؛ که آثار آن به خوبی در  شکل گیری سازمان ملل متحد نمایان گردید . اساس و هدف سازمان ملل متحد بر مبنای دستیابی به صلح جهانی و جلوگیری از تکرار جنگ های بنیان کنی چون جنگ های جهانی اول و دوم شکل گرفت و اکنون نقشی برجسته و غیر قابل انکار در ایجاد همبستگی جهانی ایفا می کند .
دربررسی دیدگاه های مختلف، برداشت هایی متفاوت از مفهوم صلح قابل شناسایی است . یکی آن که برای برخی ، صلح مترادف فقدان جنگ است ، دراین برداشت حوزه صلح ، به پیش گیری از توسعه به مناقشات وتخاصمات مسلحانه محدود است . این نظر به رویکرد منفی معروف است و توسط ماکیاول و هابس حمایت می شد . در برداشتی دیگر ، صلح به منزله فقدان خشونت ساختاری تعریف شده است ؛ دراین برداشت مسئله اصلی، شناسایی و به كارگیری ساز و كارهایی است كه منازعات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی را در سطح ملی و بین المللی كاهش دهند . برخی نیز همکاری میان گروه های اعتقادی و نژادی و ...  و ارتباط میان آن ها را صلح تلقی می کنند و عده ای چون مهاتما گاندی نیز صلح را توانایی تحمل عقاید دیگران دانسته است .
یونسكو از اواخر دهه 80 اقدامات و ابتكارات جدیدی را با هدف ارتقاء فرهنگ صلح به كار گرفته است . دركنگره بین المللی صلح كه درجولای 1989 درساحل عاج برگزار شد، یونسكو رویكرد جدیدی از مفهوم صلح مثبت ارائه داد. این رویكرد متكی بود بر ترویج فرهنگ صلح در ذهن و روان هرانسان ، دراجلاس السالوادور در1993 یونسكو محورهای فرهنگ صلح را به شرح زیر اعلام نمود:
1.ارتقاء آموزش وعمل به فرهنگ صلح دركلیه فعالیت های روزانه
2.تقویت ساختار دموكراسی به عنوان كلید حل وفصل مسالمت آمیز وعادلانه اختلافات وتلاش برای آن نوع توسعه انسانی كه بر پایه مشاركت فعال همه افراد جامعه، وبر ارزش ها و قابلیت های اجتماعی، ظرفیت های انسانی همه اعضای جامعه استقراریافته است .
4.اعطای جایگاه شایسته به ارتباطات ومبادلات فرهنگی و خلاقیت ، درسطح ملی وبین المللی .
5. تقویت همكاری های بین المللی برای بر طرف كردن موانع اجتماعی – اقتصادی منازعات مسلحانه جنگ ها و فراهم كردن شرایط ساخت جهانی بهتر برای همه انسان ها .
یونسكو درپی گیری سیاست های خود در خصوص ترویج فرهنگ صلح دربیست وهشتمین اجلاس خود درسال 1995 با عنوان " به سوی فرهنگ صلح " چنین اعلام می دارد:
1.آموزش صلح ، حقوق بشر ، دموكراسی ، تفاهم بین المللی و تسامح ؛
2. ارتقاء حقوق بشر ، دموكراسی و مقابله با تبعیض ؛
3. پلورالیسم فرهنگی و گفتگوی بین تمدن ها ؛
4.پیش گیری از منازعات وصلح سازی بعد از منازعه .
از نظر یونسكو تحقق این پروژه مستلزم همكاری دولت ها ، نهاد های بین المللی از جمله سازمان ملل، سازمان های بین الدولی، جامعه روشن فكران جهانی است .
یونسكو صلح پایدار را صرفاً مترادف فقدان جنگ وخشونت نمی داند و از این رو استقرار صلح را پیش شرط تحقق كلیه حقوق انسانی و به ویژه تحقق حق به توسعه می داند [1]. در رویکردی دیگر ،
پطروس غالی دبیر كل سازمان ملل درگزارش سالانه فعالیت سازمان ملل  تحت عنوان " برای صلح و توسعه “ توسعه وحقوق بشر را از مبانی اصلی صلح تلقی كرده است .
منشور سازمان ملل متحد نیز یك برداشت موسع از صلح ارائه داده است كه عدم ممنوعیت عدم توسل به زور و طراحی سیستم امنیت دسته جمعی بخشی از لوازم استقرار صلح و تأمین حقوق اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی كه درفصل نهم منشور مطرح شدند ، ستون اصلی صلح پایدار را تشكیل می دهد . آقای آدریان نستس در معرفی صلح بین المللی ، حقوق بشر و توسعه را از مبانی آن قلمداد می كند [2].
درمقدمه اعلامیه جهانی حقوق بشر كه یك سند بین المللی است تاكید شده كه شناسایی حیثیت ذاتی وحقوق مساوی وغیر قابل انكار همه افراد اساس آزادی ، عدالت و صلح درجهان را تشكیل می دهد . مواد  22 تا 27 اعلامیه برخورداری همه انسان ها از حقوق اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی را مورد حمایت قرارمی دهد . ماده 22 مقررمی دارد : هر كس به عنوان عضو اجتماع حق امنیت اجتماعی دارد و مجاز است به وسیله مساعی ملی و همكاری بین المللی حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی خود را كه لازمه تداوم و نمو آزادانه شخصیت انسان است با رعایت تشكیلات ومنابع هر كشور به دست آورد ماده 23 به بعد نیز حق برخورداری از حق اساسی ، امنیت اجتماعی ، از جمله حقوق اقتصادی مربوط به اشتغال ، مزد و استراحت منصفانه ، حقوق اجتماعی مربوط به سطح مناسب زندگی از لحاظ بهداشت ، رفاه و آموزش، و حق شركت درحیات فرهنگی جامعه را مورد تأكید قرار داده است . بدین ترتیب تحقق حقوق فردی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگ انسان ها را شرط تحقق عدالت و صلح درجهان می داند و روح اعلامیه مجموعه حقوق انسانی را از هم دیگر غیر قابل تفكیك می داند . خانم مری رابینسون درمقام دومین كمیسر عالی ملل متحد برای حقوق بشر، مأموریت این كمیسر عالی را دارای چهار ركن اساسی اعلام نمود :
1. ایجاد مشاركت جهانی در امور حقوق بشر ؛
2. پیش گیری از نقض حقوق بشر و واكنش نشان دادن نسبت به وضعیت های اضطراری ؛
3. ترویج حقوق بشر ، همگام با دموكراسی و توسعه به عنوان اصول راهنمای دستیابی به صلح پایدار ؛
4. هماهنگ كردن تقویت برنامه سازمان ملل درزمینه حقوق بشر در كل نظام سازمان ملل متحد.
باتوجه به مجموعه ادبیات تولید شده در زمینه ارتباط صلح پایدار و توسعه ، تردیدی وجود ندارد كه صلح پایدار در بر گیرنده عناصر كیفی بوده وتا تحقق حقوق فردی ودسته جمعی انسان ، صلح پایدار و به تبع آن ، توسعه نیز استقرار نخواهد یافت . بررسی مبانی حق توسعه برای شناسایی عواملی است كه قدرت الزام آور این حق راتوجیه می كند، بنابراین قدرت الزام آور حق توسعه درذات این حق نهفته است . از این رو این حق از زمان ظهور یعنی از وقتی كه مورد شناسایی قرارمی گیرد ، مرحله نخست فرایند دو مرحله ای هنجار بین المللی را طی كرده است . ولی سئوال این است كه آیا مرحله دوم را كه شامل پذیرش گسترده آن درجامعه جهانی است نیز طی كرده است یا خیر؟ چراكه بسیاری از هنجارهای حقوق بشر فرایند دو مرحله ای ظهور و پیدایی و پذیرش گسترده قاعده را همچون حقوق مدنی وسیاسی پشت سر گذاشته و به بخشی از حقوق بین الملل موضوعه تبدیل شده اند . ولی در خصوص حق توسعه كه جزئی از نسل سوم حقوق بشر است هنوز تردید هایی وجود دارد كه بررسی این مسئله تحت عنوان منابع حق به توسعه صورت می گیرد . در کل ، به نظر می رسد ، توسعه ای که امروزه مورد نظر اندیشمندان است ، توسعه ای همه جانبه است[3] که مهم ترین عرصه آن توسعه فرهنگی است و توسعه فرهنگی جز در سایه صلحی همه جانبه و پایدار امکان ظهور ندارد ؛ و صلح مورد نظر نیز نه عدم تخاصم است و نه یکسان سازی اجتماعی و فرهنگی و ایجاد یک ساختار پیشگیرانه برای عدم وجود نظرات متعارض ، بلکه صلح ، تنها در یک جامعه دموکراتیک که فرهنگ گفتگو و تعامل نهادینه شده است ، به وجود می آید و در پرتو تنوع فرهنگی و اعتقادی تقویت می شود و همبستگی جهانی برای توسعه را بنیان می نهد .

              برای عضویت در گروه صلح اینجا را کلیک کنید

---

[1] .Zanusz Symonides and Kishare Singh, Constructing a culture of peace: challenges and perspectives – an introductory note in frem a culture of Molnce to a culture of peace and conflict issues ceries 1996, UNSCO, pulilishing, p. 11.

[2] : Januay, Symonides and Vladimir Volodn, Concept and New Dimensions of Security, introductory Remarks: Non-military Aspects of international Security, pp.9-21, Paris, UNESCO,1995 .

[3] : http://bornaamirzadeh.blogfa.com/post-171.aspx برای مشاهده مفهوم توسعه مراجعه شود به :