پنج الگو برای صلح

نیثن فانك[i]

 

ترجمه :  امین رضا كوهستانی

محسن فلاح و رئوفه محمد زاده

 

مفهوم صلح، بسته به فرهنگ و دین، دربردارنده ی ارزش های گوناگونی چون امنیت، همسازی، عدالت و كرامت انسانی است. هر نظام بزرگ فكری و عقیدتی-خواه دینی و خواه غیر دینی- به گونه ای صلح را به عنوان سرانجامِ پیاده شدن تعالیم اش وعده كرده است.

 از این رو، صلح، بی شك، یكی از مهمترین و جهانی ترین آرمان های بشری است. ریمون پانیكار[ii]، صلح را «یكی از معدود نماد هایی می داند كه برای تمام بشریت معنا دارد». رویكرد ما به صلح، اغلب پراكنده و وابسته به مضمون است. ما به طور كلی و انتزاعی –مثلاً در چارچوب تأكیدات و دستورات دینی- مدعی احترام به صلح هستیم؛ درحالیكه افكارمان را در حوزه زندگی و سیاست، حول امور روزمره و مادی سامان می دهیم. در ضمن، ما معنای صلح را تقلیل می دهیم، تا به باوری مبهم تبدیل شود. براساس این باور، صلح یعنی اینكه جهان چگونه باید كار كند و قدرت شامل چیست و مصلحت چه حكم می كند.

در نتیجه، آرمان صلح، یا از سوی نظام های فكری و عقیدتی مختلف به كار گرفته می شود و یا از تجارب و فعالیت های روزمره ی ما دور می ماند.  «آرمان» از «واقعیت» جدا می افتد و صلح به چیزی چون نیایش پرهیزكاران، وسیله ای برای یك هدف، و یا واژه ای توخالی برای لفاظی های خودنمایانه تبدیل می شود.

دقیقاً همین تمایل به پُر كردن خلاء میان «آرمان» و «واقعیت» است كه دانشجویان را به تحصیل در یك برنامه كارشناسی ارشد صلح بین المللی و حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات در دانشكده امور بین الملل دانشگاه آمریكایی سوق می دهد. هر ساله این برنامه، تعداد زیادی از افراد با هوش و باانگیزه را – كه بسیاری از آنها از كشورهای خارجی هستند- دور یكدیگر جمع می كند تا مطالعات خود را در راستای آنچرا كه گاندی «آرمان گرایی عملی» می خواند، پی بگیرند. موجب خرسندی من بود كه در طول نیمسال بهار 2002، ورود بیش از بیست دانشجو را به این برنامه، در چارچوب یك درس مهم به نامِ «الگو های صلح»، مهیا كردم. هدف این درس فراهم كردن مقدمه ای در بنیان های نظری مطالعات صلح است. این امر از رهگذر یك تتبع شخصی و عقلانی سخت، پیرامون پنج «الگوی» صلح، انجام شده است. الگوهایی كاربردی و عُقلایی برای صلح سازی، كه با ابتناء بر طیف متفاوتی از عقاید و مفروضات صریح و ضمنی، مطرح شده اند.

    این درس با بررسی الگویی برای صلح آغاز می شود كه مبنای آنها به كارگیری نیروی قهری (سیاست زور) است، سپس الگو های صلح را از رهگذر حقوق بین الملل و سازمان های بین المللی (نظم جهانی)، حل و فصل اختلافات، عدم خشونت و دگرگونی خود و اجتماع، دنبال می كنیم. با به پایان رسانیدن یك نیمسال بحث، مطالعه، نوشتن، گوش سپردن به سخنان سخنرانان مهمان و ارائه طرح های خلاقانه، بیشتر دانشجویان تصدیق می كنند كه آنها، تا حد زیادی، درباره تاریخ و تكامل اندیشه صلح، نه تنها آموختند، كه عمیقاً آن را درك كرده و به باور رسیدند.

 

---

[i]  Nathan C. Funk، استاديار روابط بين الملل دانشكده امور بين الملل دانشگاه آمريكايي، واقع در شهر واشنگتن دي.سي است. او، همچنين، پژوهشگر مدعو در مركز صلح جهاني همان دانشگاه است.

[ii] Raimon Panikkar